Onderzoek

Kunst in de Zorg: verkennen van de rol van creativiteit, kunst en culturele verandering door kunstinitiatieven en -programma’s

Dit participatief, actiegericht en art-based onderzoeksproject brengt de impact van kunst in de langdurige zorg op diverse (innovatieve) wijzen in kaart. Het draagt bij aan leidraden als het gaat om kunst in de langdurige zorg, geeft inzicht in de ervaren impact van kunstinitiatieven en programma’s en biedt daarnaast innovatieve, participatieve methoden die aansluiten bij de beleefde impact.

Betere onderbouwing impact van kunst en cultuur op senioren
Er is steeds meer bewijs voor de positieve impact van kunst en cultuur op de gezondheid en het sociale welbevinden van senioren. Diverse studies tonen aan dat kunstinitiatieven een gunstig effect kunnen hebben op individueel, interpersoonlijk en maatschappelijk niveau. Hoewel de positieve impact van kunstinitiatieven op ouderen veelal wordt herkend en nationaal en internationaal wordt ondersteund in de literatuur, is het bewijs voor de impact versnipperd. Bovendien ontbreekt het aan passend onderzoek naar, en evaluatie van de implementatie van kunstinitiatieven. Om deze lacunes op te vullen, evalueren Amsterdam UMC en Leyden Academy on Vitality and Ageing de impact, implementatie en duurzaamheid van vijftien kunstinitiatieven en vier kunstprogramma’s voor ouderen in de Nederlandse langdurige zorg en ondersteuning. Hierin werken ze samen met het Verwey-Jonker instituut, Hogeschool van Amsterdam en stichting B.a.d.

Ontwikkelen evaluatiekader, evalueren en actieleerproces
Het doel van ons onderzoeksproject is het bevorderen van actieve en zinvolle participatie van senioren door deelname aan een kunstinterventies en het evalueren en gezamenlijk verbeteren van deze, vooraf uitgekozen, initiatieven. Onze aanpak is welzijnsgedreven en geïnspireerd op de principes van Positieve Gezondheid. De belangrijkste doelstellingen zijn:

  1. Een evaluatiekader kunstinterventies met betrokkenen ontwikkelen, dat voldoet aan de behoeften van beoogde gebruikers (bijvoorbeeld financiers en beleidsmakers) en tegelijkertijd recht doet aan de artistieke aard van de kunstinitiatieven, en past in de lokale omgeving en bij de betrokken mensen.
  2. Evalueren van de impact door het evaluatiekader kunstinterventies toe te passen (en verfijnen) op vijftien kunstinitiatieven en vier kunstprogramma’s.
  3. Een ​​actieleerproces faciliteren waarbij alle belanghebbenden betrokken zijn (bijvoorbeeld senioren, kunstenaars, professionals in zorg en welzijn, beleidsmakers en financiers) om een kritische reflectie op impactmechanismen, daadwerkelijke impact, kosten-baten en een verdere implementatie en voortzetting van de initiatieven (duurzaamheid) te stimuleren.

Responsieve evaluatiebenadering
Dit onderzoek tracht ​​gedetailleerd en contextueel inzicht te verkrijgen in de betekenis van kunst op Positieve Gezondheid, impactmechanismen, impact op zichzelf, implementatiestrategieën en voortzetting van kunstinterventies. Hiertoe voeren wij een responsieve evaluatiebenadering uit. Deze aanpak houdt rekening met, en betrekt hierbij verschillende belanghebbenden. Dit doet we door een participatieve, arts-based en actiegerichte aanpak. Binnen het onderzoeksproject zullen we dialogen tussen alle belanghebbenden bevorderen, zodat iedereen samen kan leren en nadenken over de mechanismen en de impact van de kunstinitiatieven en -programma’s. We zullen mixed-methods gebruiken, waaronder een narratief onderzoek met behulp van SenseMaker®. Dit is een innovatieve methode in de langdurige zorg om de betekenis van kunst in korte ervaringen vast te leggen (beeld, geluid, woord) en de patronen van impact te identificeren door deze ervaringen te bevragen en te ordenen.

Lerend netwerk: dialoog en advies voor onderzoek, praktijk en beleid
Met ons project, en samen met anderen die werken binnen ‘Kunst en Cultuur in de Langdurige Zorg en ondersteuning (ZonMw)’, willen we bijdragen aan een uitgebreide reeks hulpmiddelen en onderzoeks-, praktijk- en beleidsleidraden. De bevindingen van ons onderzoeksproject worden gedeeld via diverse (vormen van) rapportages, artikelen en lezingen. Bovendien zal de scholarly kunstenaar – samen met de betrokken  kunstinitiatieven en het onderzoeksteam – kunstwerken ontwikkelen die de observaties en onderzoeksresultaten over (mechanismen van) impact vastleggen. Dit resulteert in een tastbare en ervaringsgerichte verbeelding van de kunstinitiatieven en -programma’s in een tentoonstelling. 

Dit onderzoek is gefinancierd door ZonMw, programma Kunst en Cultuur in de Langdurige zorg.